Pil Ömrü Hesaplama ve Derin Uyku
“Bu pil kaç gün dayanır?” sorusunun cevabı tek bir formüldür. Formülü uygulamak kolaydır. Zor olan, devrenin gerçekte ne kadar akım çektiğini bilmektir. Bu yazı ikisini birlikte anlatır ve çoğu projede pil ömrünü asıl belirleyen şeyin ESP değil, kart olduğunu gösterir.
Temel Formül
Pil ömrü (saat) = Kullanılabilir kapasite (mAh) / Ortalama akım (mA)Kullanılabilir kapasite, etiketteki değerin yaklaşık %80’idir. Regülatör kaybı, deşarj sonu sınırı, sıcaklık ve pilin yaşı geri kalanını alır.
2500 mAh × 0,8 = 2000 mAh kullanılabilirSürekli aynı akımı çeken bir devrede hesap hemen biter:
Sürekli Wi-Fi açık ESP, ortalama ~100 mA
2000 mAh / 100 mA = 20 saatYani bir 18650 ile sürekli açık bir ESP projesi bir gün bile dayanmaz. Aylar için uyku gerekir.
Uyuyan Bir Projede Ortalama Akım
Pilli sensörler çoğu zaman uyur, kısa süre uyanır. Ortalama akım, iki durumun zamana göre ağırlıklı ortalamasıdır:
Ortalama akım = (I_uyanık × t_uyanık + I_uyku × t_uyku) / (t_uyanık + t_uyku)Örnek: 10 dakikada bir ölçüm gönderen sensör
- Uyanık: 5 saniye, 120 mA (Wi-Fi’ye bağlan, ölç, gönder)
- Uyku: 595 saniye
- Toplam döngü: 600 saniye
Kart A: Sıradan ESP32 DevKit (uykuda ~10 mA)
(120 × 5 + 10 × 595) / 600 = (600 + 5950) / 600 ≈ 10,9 mA
2000 / 10,9 ≈ 183 saat ≈ 7,6 günKart B: Düşük kayıplı regülatörlü, sade devre (uykuda ~25 µA = 0,025 mA)
(120 × 5 + 0,025 × 595) / 600 = (600 + 14,9) / 600 ≈ 1,02 mA
2000 / 1,02 ≈ 1950 saat ≈ 81 günAynı ESP, aynı kod, aynı pil. On kat fark, yalnızca uyku sırasında kartın harcadığı akımdan geliyor.
Önce uyku akımını düşürmek, ardından uyanık kalma süresini kısaltmak pil ömrünü haftalardan aylara taşır.
Uyku Akımını Kim Harcıyor?
ESP çipi derin uykuda 5–20 µA çeker. Ama geliştirme kartında çipin yanında uyumayan parçalar vardır:
| Parça | Derin uykudaki tipik akım |
|---|---|
| ESP32 çipi (derin uyku) | ~10 µA |
| AMS1117 regülatör (boşta) | ~5 mA |
| CH340 / CP2102 USB-seri çip | 0,1–10 mA (kart tasarımına göre) |
| Güç LED’i | 1–5 mA |
| Düşük kayıplı LDO (ME6211) | ~40 µA |
| Düşük kayıplı LDO (HT7333, MCP1700) | 1–4 µA |
| Gerilim bölücü 100k + 100k | ~21 µA |
| Sensör modülü (LED’li, regülatörlü) | 0,5–5 mA |
Uyku akımını düşürmek için:
- Doğru kartı seçin. Yerleşik USB’li kartlar (ESP32-S2 Mini, C3, S3) USB-seri çip taşımaz.
- Güç LED’ini sökün veya LED’in direncini kaldırın.
- Sensörü uykuda kapatın. Sensörü az akım çekiyorsa bir GPIO’dan besleyin, uyumadan önce o pini LOW yapın. Ya da sensörü bir MOSFET ile anahtarlayın.
- Gerilim bölücüyü büyütün (ör. 1 MΩ + 1 MΩ) veya MOSFET ile anahtarlayın. Bkz. pil voltajını ölçmek.
- Regülatörü düşük kayıplı olan kartı seçin. S2 Mini’deki ME6211 gibi; AMS1117’li kartlar boşta bile mA seviyesinde akım çeker.
Uyanık Kalma Süresini Kısaltmak
Uyku akımı düşürüldükten sonra ortalamayı uyanık geçen süre belirler. Örnekteki 5 saniyeyi 2 saniyeye indirmek pil ömrünü 81 günden ~196 güne çıkarır.
(120 × 2 + 0,025 × 598) / 600 ≈ 0,43 mA
2000 / 0,43 ≈ 4700 saat ≈ 196 günUyanık kalma süresinin çoğu Wi-Fi bağlantısında geçer. Kısaltmanın yolları:
- Sabit IP kullanın. DHCP’den IP almak bir saniye veya daha uzun sürebilir.
- Bağlantı zaman aşımı koyun. Router kapalıysa ESP dakikalarca denemesin; 10 saniyede vazgeçip uykuya dönsün.
- Gereksiz bekleme koymayın.
delay(2000)gibi “güvenlik” beklemeleri doğrudan pil yer. - Seyrek gönderin. Her 10 dakikada bir yerine her 30 dakikada bir göndermek ortalamayı neredeyse üçe böler.
- Gerekmiyorsa Wi-Fi’yi hiç açmayın. Ölçümleri RTC belleğinde biriktirip her 6 ölçümde bir gönderebilirsiniz.
#include <WiFi.h>
IPAddress ip(192, 168, 1, 50);
IPAddress gateway(192, 168, 1, 1);
IPAddress subnet(255, 255, 255, 0);
void wifiBaglan() {
WiFi.mode(WIFI_STA);
WiFi.config(ip, gateway, subnet); // DHCP beklemesini atla
WiFi.begin("AgAdi", "Sifre");
unsigned long baslangic = millis();
while (WiFi.status() != WL_CONNECTED) {
if (millis() - baslangic > 10000) { // 10 sn'de bağlanamazsa vazgeç
esp_deep_sleep_start();
}
delay(50);
}
}Bu kodda uyku süresinin daha önce esp_sleep_enable_timer_wakeup() ile ayarlanmış olması gerekir. Tam örnek pilli Wi-Fi sensör projesinde.
Akımı Ölçmek
Hesaplar tahminle başlar ama sonunda ölçmek gerekir. Multimetreyi akım konumuna alıp pil ile devre arasına seri bağlayın.
- Uyku akımını µA veya mA kademesinde ölçün.
- Uyanık anındaki akımı multimetre tam yakalayamaz; çok hızlı değişir. Ortalamayı tahmin etmek için tipik 80–150 mA değerini kullanabilirsiniz.
- ESP uyandığında µA kademesinin şönt direnci voltajı çökertip kartı resetleyebilir. Uyku akımını ölçerken ESP’yi uzun uyku moduna alın, ölçüm bitince mA kademesine dönün.
Hızlı Referans
2000 mAh kullanılabilir kapasite (2500 mAh 18650) için:
| Ortalama akım | Pil ömrü |
|---|---|
| 100 mA | ~20 saat |
| 10 mA | ~8 gün |
| 2 mA | ~42 gün |
| 1 mA | ~83 gün |
| 0,5 mA | ~5,5 ay |
| 0,1 mA | ~2 yıl* |
*Çok düşük akımlarda Li-ion hücrenin kendi kendine boşalması (ayda %2–3) devreye girer. Pratikte birkaç yıllık hedefler için farklı pil kimyaları düşünülür.
Özet
- Pil ömrü = kullanılabilir kapasite (etiketin %80’i) / ortalama akım.
- Sürekli açık ESP, 18650 ile bir günü zor çıkarır; derin uyku şarttır.
- Uykudaki projede ömrü belirleyen, çipin değil kartın uyku akımıdır.
- Uyku akımını düşürdükten sonra uyanık kalma süresini kısaltın.
- Hesabı ölçümle doğrulayın.
Sıradaki Adım
Pil azaldığında uyarı vermek için pil voltajını ölçmek dersine geçin.
İlgili Ürünler
Bu derste anlatılan parçalar: