Direnç Renk Kodları

Dirençlerin üzerine değerlerini yazacak yer yoktur; bu yüzden değer, gövdeye basılan renkli bantlarla kodlanır. Renk kodunu okumayı öğrenmek, elektronikle uğraşan herkesin ilk gün öğrenmesi gereken pratik bir beceridir.

Direncin ne olduğunu ve devrede ne yaptığını Direnç Nedir? yazısında bulabilirsiniz. Bu yazı tamamen değeri okumaya odaklanır.

Renk Tablosu

4 Bantlı Direnç Nasıl Okunur?

Hobi projelerinde en sık karşılaşılan tiptir.

1. 1. bant → birinci rakam
2. 2. bant → ikinci rakam
3. 3. bant → çarpan
4. 4. bant → tolerans

Örnek: Kırmızı – Kırmızı – Kahverengi – Altın

• Kırmızı = 2
• Kırmızı = 2
• Kahverengi = ×10
• Sonuç: 22 × 10 = 220 Ω, tolerans ±%5

Örnek: Kahverengi – Siyah – Turuncu – Altın

• 1, 0, ×1.000 → 10.000 Ω = 10 kΩ, ±%5

Örnek: Sarı – Mor – Kırmızı – Altın

• 4, 7, ×100 → 4.700 Ω = 4,7 kΩ, ±%5

5 Bantlı Direnç Nasıl Okunur?

Hassas (%1) dirençlerde kullanılır. Fark, rakam bandının bir tane fazla olmasıdır.

1. 1. bant → birinci rakam
2. 2. bant → ikinci rakam
3. 3. bant → üçüncü rakam
4. 4. bant → çarpan
5. 5. bant → tolerans

Örnek: Kahverengi – Siyah – Siyah – Kırmızı – Kahverengi

• 1, 0, 0, ×100 → 10.000 Ω = 10 kΩ, ±%1

Hangi Uçtan Okumaya Başlanır?

Direncin yönü yoktur ama renk kodunun yönü vardır. İki ipucu kullanın:

• Tolerans bandı (altın veya gümüş) her zaman sona gelir. Altın/gümüş bandı sağa alıp soldan okuyun.
• Tolerans bandı altın/gümüş değilse, bantların kenara daha yakın olduğu uçtan başlayın. 5 bantlı dirençlerde tolerans bandı ile diğerleri arasında biraz daha geniş bir boşluk bulunur.

Emin olamıyorsanız direnci multimetrenin ohm kademesine bağlayıp ölçün — bu her zaman en kesin yöntemdir.

Sık Kullanılan Direnç Değerleri

Tolerans Ne Anlama Gelir?

Tolerans, gerçek değerin yazan değerden ne kadar sapabileceğini gösterir. ±%5 toleranslı 10 kΩ bir direnç, gerçekte 9.500 Ω ile 10.500 Ω arasında olabilir.

Hobi projelerinin çoğunda ±%5 fazlasıyla yeterlidir. Ölçüm devreleri, gerilim bölücüler ve referans devrelerinde ±%1 tercih edilir.

Neden Her Değer Üretilmez? (E12 / E24 Serileri)

Piyasada 1 kΩ ve 1,2 kΩ vardır ama 1,1 kΩ genelde yoktur. Bunun sebebi dirençlerin E serisi adı verilen standart değer setlerinde üretilmesidir.

E12 serisi (±%10): 1,0 – 1,2 – 1,5 – 1,8 – 2,2 – 2,7 – 3,3 – 3,9 – 4,7 – 5,6 – 6,8 – 8,2

E24 serisi (±%5) bu değerlere 1,1 – 1,3 – 1,6 – 2,0 – 2,4 – 3,0 – 3,6 – 4,3 – 5,1 – 6,2 – 7,5 – 9,1 değerlerini ekler.

Her seri değer, bir öncekinin toleransıyla üst üste binecek şekilde seçilmiştir. Bu yüzden aradaki değerlere ihtiyaç duyulmaz.

İhtiyacınız olan değer serilerde yoksa, dirençleri seri bağlayarak toplayabilir veya paralel bağlayarak düşürebilirsiniz. Ayrıntı için Seri ve Paralel Bağlantı yazısına bakın.

SMD Dirençlerde Kod

Yüzey montaj (SMD) dirençlerde renk bandı yoktur, gövdeye rakam basılır.

• 3 haneli kod: İlk iki hane rakam, üçüncü hane sıfır sayısıdır. 472 → 47 + 2 sıfır = 4,7 kΩ
• 4 haneli kod: İlk üç hane rakam, dördüncü hane sıfır sayısıdır. 4701 → 470 + 1 sıfır = 4,7 kΩ
• R harfi ondalık ayracıdır. 4R7 → 4,7 Ω
• 000 veya 0 → 0 Ω köprü direnci

Direncin Güç Değeri

Renk kodu yalnızca direnç değerini verir; watt değerini vermez. Güç değeri direncin fiziksel boyutundan anlaşılır.

Direnç üzerinde harcanacak gücü P = I² × R formülüyle hesaplayıp, seçtiğiniz direncin watt değerinin en az iki katı marjla üstünde olmasına dikkat edin.

Özet

Direnç değeri, gövdedeki renkli bantlarla kodlanır. 4 bantlı dirençlerde ilk iki bant rakam, üçüncüsü çarpan, dördüncüsü toleranstır; 5 bantlılarda rakam bandı üç tanedir.

Bu derste şunları öğrendik:

• Renk–rakam–çarpan tablosunu
• 4 ve 5 bantlı direnç okumayı
• Hangi uçtan başlanacağını
• Tolerans kavramını ve E12/E24 serilerini
• SMD direnç kodlarını
• Watt değerinin renk koduna dahil olmadığını